RBC طبیعی، هموگلوبین پایین؛ چرا؟
تعداد گلبول قرمز فقط یکی از اجزای تصویر است. اندازه گلبولها، مقدار هموگلوبین هر سلول، حجم پلاسما، ذخیره و دسترسی آهن، ویتامین B12 و فولات و همچنین التهاب میتوانند نتیجه CBC را تغییر دهند.
در ورزشکاران استقامتی یا با حجم تمرین بالا، افزایش حجم پلاسما گاهی غلظت هموگلوبین را پایین نشان میدهد؛ این وضعیت با کمخونی واقعی یکسان نیست و باید همراه با شاخصهای دیگر تفسیر شود.
کمبود آهن و نقش هپسیدین
آهن برای انتقال اکسیژن و متابولیسم انرژی ضروری است. فریتین پایین میتواند نشاندهنده کاهش ذخایر باشد، اما فریتین در التهاب هم بالا میرود و تفسیر آن بدون زمینه بالینی ممکن است گمراهکننده باشد.
تمرین شدید میتواند IL-6 و سپس هپسیدین را برای چند ساعت افزایش دهد. هپسیدین جذب آهن از روده و آزادسازی آن از ذخایر را محدود میکند؛ زمان تمرین، وعده غذایی و آزمایش در تفسیر وضعیت آهن اهمیت دارند.
در ورزشهای رزمی چه عوامل دیگری مهماند؟
خستگی، افت استقامت و رنگپریدگی اختصاصی کمبود آهن نیستند. تشخیص باید بر اساس شرح حال، معاینه و مجموعه آزمایشها باشد.
- کاهش وزن سریع و دریافت ناکافی انرژی یا ریزمغذیها
- خونریزی قاعدگی، خونریزی گوارشی یا اهدای خون
- همولیز ناشی از ضربههای تکراری پا، تعریق و بار تمرینی بالا
- کمبود B12 یا فولات، بیماریهای گوارشی و التهاب مزمن
- تمرین در ارتفاع و افزایش نیاز اریتروپوئتیک
از آزمایش تا تصمیم تغذیهای
پزشک ممکن است CBC با شاخصهای گلبولی، فریتین، آهن، ظرفیت اتصال آهن یا اشباع ترانسفرین، CRP و در شرایط لازم B12، فولات و بررسی علت خونریزی را درخواست کند. زمان نمونهگیری نسبت به تمرین و وضعیت آب بدن باید ثبت شود.
گوشت، ماهی و مرغ آهن هِم فراهم میکنند. حبوبات و سبزیهای برگسبز منابع آهن غیرهِماند و همراهی با ویتامین C میتواند جذب را بهتر کند. چای، قهوه و دوز بالای کلسیم نزدیک وعده آهن ممکن است جذب را کاهش دهند.
مکمل آهن؛ فقط پس از تشخیص
دوز و شکل آهن باید بر اساس آزمایش، علت کمبود و تحمل گوارشی تعیین شود. مصرف خودسرانه میتواند عوارض گوارشی، اضافهبار آهن و پنهانشدن علت زمینهای را به دنبال داشته باشد.
تزریق آهن برای پاسخ سریعترِ صرف انتخاب نمیشود و فقط در شرایط مشخص پزشکی مطرح است. ورزشکار باید نتیجه آزمایش و برنامه درمانی را با پزشک یا متخصص تغذیه واجد صلاحیت هماهنگ کند.